ร่วมคิดร่วมคุย (ฉบับ 8)

 

 

เราควรคาดหวังอะไรในร่างพ.ร.บ.สลาก ????

ภายใต้กฎหมายหลายร้อยฉบับที่เข้าสู่การแก้ไขยกเครื่องในยุคการปฏิรูปประเทศ กฎหมายหนึ่งในนั้นคือ ร่างพ.ร.บ.สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลพ.ศ…. ที่กำลังอยู่ในช่วงการดำเนินการรับฟังความเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเพื่อนำมาดำเนินการแก้ไขเช่นกัน  หลังจากที่ประเทศไทยมีการใช้กฎหมายฉบับนี้มายาวนาน นับแต่ปี พ.ศ. 2517 รวมระยะเวลาร่วม 43 ปีแล้ว

การเปิดโอกาสให้ประชาชนผู้มีส่วนได้เสีย ได้แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับร่างพ.ร.บ.ฉบับดังกล่าว ทำให้เกิดข้อวิพากษ์น่าสนใจในวงกว้าง

ธนากร คมกฤสเลขาธิการมูลนิธิรณรงค์หยุดพนัน  เล่าถึงข้อกังวลและมุมมองที่สังคมไทย ควรมองปัญหาพนันร่วมกันอย่างลึกซึ้งในรายละเอียด โดยเฉพาะการพิจารณาทำความเข้าถึงสาระสำคัญของกฎหมายฉบับนี้ว่าแท้ที่จริงแล้ว หัวใจของของกฎหมายฉบับนี้คือต้อง ลดปัญหาการพนัน และผลกระทบทางสังคมได้   ดังนั้น การมองการพนันด้วยมิติที่ทบทวนอย่างรอบด้าน และมีส่วนร่วมรับผิดชอบสังคมไทยจึงเป็นเรื่องที่เราต้องคุยกันอย่างจริงจังในวันนี้ 

 

ติดตามร่าง พรบ. สำนักงานสลากฯ ฉบับใหม่มาตลอด มองว่าเนื้อหาฉบับแก้ไขนี้มีความสำคัญอย่างไร?

พ.ร.บ. สำนักงานสลากฯ เป็นกฎหมายที่รับรองการจัดตั้งกองทุนสลากกินแบ่งรัฐบาลเสียมากกว่า แต่รับรองเพียงใดขึ้นอยู่กับรายละเอียดในตัวบทกฎหมาย ก่อนหน้านี้มีกฎหมายที่ออกมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2517 และกิจการสลากก็มีมาตั้งนานแล้ว แต่เดิมทีไม่ได้ตั้งเป็นรัฐวิสาหกิจ เป็นเพียงกองหนึ่งในกระทรวงการคลัง หลังจากนั้นได้ถูกขึ้นมาเป็นกิจการของรัฐ โดยมีจุดประสงค์เพื่อออกสลากกินแบ่งฯ เพื่อหารายได้เข้าสู่รัฐ เนื่องจากรัฐเล็งเห็นว่า ประชาชนเล่นการพนันมากขึ้นและอาจมีผลกระทบด้านลบตามมา รัฐจึงเข้าไปควบคุมโดยทำให้ประชาชนมาสนใจสลากกินแบ่งรัฐบาล แทนที่จะไปส่งเสริมให้เอกชนดำเนินการก็ให้รัฐเข้ามาดำเนินการเพื่อควบคุมไม่ให้เกิดความเสียหาย เพราะถ้าไม่ควบคุมก็เกิดการเล่นในรูปแบบใต้ดินอยู่ดี

เท่าที่ผ่านมา พบว่า มีการแก้ไข พ.ร.บ. สำนักงานสลากฯ หลายครั้ง หลังจากแก้แต่ละครั้ง ได้ช่วยทำให้สถานการณ์การป้องกันและลดผลกระทบพนันดีขึ้นบ้างหรือไม่ อย่างไร?

เท่าที่ผ่านมา มีความพยายามแก้ไขกฎหมายหลายครั้ง ผู้ที่เกี่ยวข้องส่วนหนึ่ง คือ สำนักงานสลากฯ ด้วยความที่เป็นลักษณะของรัฐวิสาหกิจจึงต้องการที่จะพัฒนาองค์กรและพัฒนาผลิตภัณฑ์ เพื่อทำให้องค์กรมีความก้าวหน้าและมียอดการทำรายได้เข้ารัฐมากขึ้น นอกจากนี้ ยังมีอีกหลายฝ่ายที่เข้ามามีส่วนร่วมในการผลักดัน เช่น พ่อค้าคนกลาง ฝ่ายการเมือง เป็นต้น ดังนั้น จะเห็นว่าในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา
มีความพยายามในการผลักดันให้เกิดการแก้กฏหมายจากหลายฝ่ายเพื่อออกผลิตภัณฑ์ใหม่อย่างน้อย 5 ครั้งมาแล้ว

การแก้ พ.ร.บ. สำนักงานสลากฯ ครั้งล่าสุดมีนัยสำคัญอย่างไร?

น่าจะมีอยู่ 2 เรื่องที่เป็นสาระสำคัญที่ปรากฎในอยู่พิมพ์เขียวของการประชุมทุกครั้ง ประเด็นแรก  การแก้ให้ออกผลิตภัณฑ์ใหม่ หรือ ออกสลากใหม่ เพื่อให้รัฐมีรายได้เข้ามามากขึ้น อีกประเด็นหนึ่งที่น่าจะเกี่ยวข้อง คือ ฝ่ายการเมือง จะสามารถนำเงินสลากไปใช้สนองนโยบายทางการเมืองอยางไร สองประเด็นนี้เป็นเรื่องที่ทุกฝ่ายให้ความสนใจมาเสมอทุกครั้งที่มีการแก้กฎหมาย

 

ภาพที่ 1: ร่างพรบ.สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ฉบับที่ (…)

 

มองเรื่องปัญหาการพนันในสังคมไทยอย่างไร ?

เนื่องจากตอนแรกทำงานอยู่ที่มูลนิธิเครือข่ายครอบครัว เป็นการทำงานเกี่ยวกับส่งเสริมความเข้มแข็งของสถาบันครอบครัว ซึ่งตอนนั้นมีสถานการณ์ที่รัฐบาลเสนอให้มีหวยออนไลน์ขึ้น เราพิจารณาแล้วว่า หวยออนไลน์เป็นอบายมุขที่ส่งผลเสียต่อครอบครัว ดังนั้น ทางเครือข่ายจึงแสดงความคิดเห็นว่าไม่เห็นด้วยกับการที่รัฐบาลจะออกหวยออนไลน์โดยที่ไม่มีมาตรการปกป้อง โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบางมากเท่าที่ควร นี่คือจุดเริ่มต้นที่ทำให้การพนันมาเชื่อมโยงกับเรื่องครอบครัวที่ได้ทำงานอยู่ ต่อมาในระยะหลัง ประเด็นการพนันเริ่มเป็นที่น่าวิตกกังวลต่อสังคม ทางสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)  จึงได้ริเริ่มแผนงานเพื่อลดปัญหาการพนันในสังคม ทำให้ สสส. มาเชิญมูลนิธิเครือข่ายครอบครัวให้มาร่วมคิดร่วมทำด้วย

ปัจจุบันปัญหาที่สำคัญของสลากกินแบ่งฯ คืออะไร?

สิ่งที่น่ากังวล คือ กิจกรรมที่ทำเกี่ยวกับการพนันจำเป็นต้องมีความระมัดระวังว่า หากรัฐบาลเพิ่มผลผลิตสลากกินแบ่งฯ ก็จะต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อสังคมด้วย ซึ่งไม่เหมือนกับเรื่อง ไฟฟ้า น้ำปะปา ระบบสาธารณูปโภค ที่เมื่อรัฐลงทุนหรือขยายผลผลิตเพิ่มแล้วทำให้รัฐเกิดรายได้มากขึ้น เกิดประโยชน์ต่อสังคมมากกว่าจะเกิดผลเสีย แต่สลากกินแบ่งไม่ใช่ลักษณะแบบนั้น ยิ่งเพิ่มผลผลิตเมื่อไรผลกระทบย่อมตามมาทันที สลากกินแบ่งฯ จึงเป็นสินค้าที่มีผลกระทบทางสังคมอย่างมหาศาล

สลากกินแบ่งฯ มีความสัมพันธ์อย่างไรกับปัญหาจากการพนัน ทั้งๆ ที่สลากกินแบ่งน่าจะเป็นเรื่องถูกกฎหมาย?

การพนันมีทั้งการพนันที่ถูกกฎหมายและไม่ถูกกฎหมาย เช่น สลากกินแบ่งรัฐบาล การพนันในสนามม้า หรือ การพนันในสนามมวย เหล่านี้ถือว่าถูกกฎหมาย เพราะได้ขออนุญาตจากรัฐแล้ว แต่ปัญหาที่สำคัญ คือ แม้ว่าการพนันถูกทำให้ถูกฎหมาย เพราะสลากกินแบ่งรัฐบาลในสถานภาพขององค์กรถือเป็นหน่วยงานเชิงธุรกิจของรัฐที่มีเป้าหมายในการหารายได้เข้าสู่รัฐ แต่กิจกรรมดังกล่าวกลับส่งผลกระทบต่อสังคม โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนที่ถือว่าเป็นกลุ่มเปราะบาง

 

“กิจการอะไรก็ตามที่จะก่อให้เกิดผลต่อสังคม จะต้องถูกกำกับดูแล กิจการของสลากกินแบ่งฯ ก็เช่นเดียวกัน”

 

ข้อเสนอแนะต่อการแก้ไข พ.ร.บ. สำนักงานสลากฯ มีประเด็นสำคัญอะไรบ้าง?

ถ้าพิจารณาตามหลักสากล กิจการอะไรก็ตามที่จะก่อให้เกิดผลต่อสังคม จะต้องถูกกำกับดูแล กิจการของสลากกินแบ่งฯ ก็เช่นเดียวกัน ทั้งนี้ อาจจะต้องคำนึงถึงความเปลี่ยนแปลงทางสังคมในการออกผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ เพราะ หากค่านิยมของคนในสังคมเปลี่ยนไป เช่น ในอนาคตผู้บริโภคเข้าสู่ระบบออนไลน์กับหมด ถึงวันนั้นเราอาจต้องเสนอว่า ให้มีการกำกับดูแลอย่างไรต่อไป ซึ่งประเด็นเรื่องการกำกับดูแล ต้องมีขั้นตอนการตัดสินใจของบอร์ดผู้บริหาร หรือ มีกไลไกใหม่ในการตั้งคณะกรรมการสลากฯ เพื่อเป็นไปตามหลักสากลและหลักธรรมภิบาล ถ้ามีเพียงการตัดสินใจของฝ่ายประกอบการเพียงฝ่ายเดียวโดยไม่มีฝ่ายใดมาถ่วงดุล อาจเกิดผลกระทบต่อสังคมได้ เพราะฝ่ายผู้ประกอบการล้วนมุ่งแสวงหากำไรเข้าสู่องค์กรเป็นเรื่องปกติ นอกจากนี้ อยากให้ฝ่ายผู้ประกอบการ ทำอะไรเพื่อคืนกำไรสู่สังคมบ้าง ในเมื่อเป็นกิจการอบายมุขที่สร้างผลกระทบต่อสังคมโดยรวม ดังนั้น จึงต้องให้องค์กรรับผิดชอบต่อสังคม เช่น การจ่ายคืนในรูปภาษี หรือ การตั้งกองทุนเพื่อสังคม เป็นต้น

อยากฝากอะไรถึงผู้ที่เกี่ยวข้องกับปัญหาจากการพนัน รวมถึงผู้ที่มีอำนาจหน้าที่ในการแก้ไข พ.ร.บ. สำนักงานสลากฯ?

อยากเห็นการจัดการกับปัญหาที่คำนึงถึงสังคมโดยรวม ไม่ได้ปฏิเสธว่าไม่ให้สังคมมีการพนัน
แต่อยากให้คำนึงเสมอว่า การพนันเป็นกิจกรรมที่ส่งผลกระทบต่อสังคม ฉะนั้น หลักการสำคัญ คือ “เมื่อมีการพนันก็ต้องมีการควบคุม” จะปล่อยให้มีการพนันแต่ไม่คำนึงถือกลไกการควบคุมหรือมาตรการการควบคุมนั้นไม่ได้ ดังนั้นสิ่งที่เราอยากให้มี คือ มาตรการการควบคุม คือ การควบคุมให้อยู่ในพื้นที่และปริมาณที่เหมาะสม เพื่อป้องกันไม่ให้กลุ่มคนที่ไม่ควรเข้าถึงเข้าถึง โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนที่ถือเป็นกลุ่มเปราะบาง นอกจากนี้ หากจะมีการอนุญาตให้มีการจัดกิจกรรมการพนันอะไรเพิ่มขึ้นมาอีก ก็จะต้องคำนึงถึงความรับผิดชอบต่อสังคมและการจ่ายคืนต่อสังคมด้วย

ภาพที่ 2: สรุปการรับฟังความคิดเห็นที่มีต่อ ‘ร่าง’ พระราชบัญญัติสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (ฉบับที่ ..) พ.ศ. ..

 


ลิงค์ที่เกี่ยวข้อง

สรุปการรับฟังความคิดเห็นที่มีต่อ ‘ร่าง’ พระราชบัญญัติสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (ฉบับที่ ..) พ.ศ. ..

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfnWVLNTWrcq142tKf1Avh2gvtHy8qH_TX4xF2Z7bGUHo-ztg/viewform

แนวทางบริหารจัดการกองทุนและมาตรการป้องกันและลดผลกระทบจากการพนันที่ใช้รายได้จากสลากกินแบ่งรัฐบาล” โดย รณวิทย์ สิมะเสถียร 

http://www.thainhf.org/icgp/autopagev4/spaw2/uploads/files/Sheet_Lotto.pdf

ศึกษากลไกการบริหารจัดการรายได้จากสลากกินแบ่งรัฐบาล สนับสนุนการพัฒนาคุณภาพชีวิตในกลมประชากรที่มีความเปราะบาง โดย นายไพศาล ลิ้มสถิต  http://www.thainhf.org/icgp/autopagev4/files/6a5UmOGSat12637.pdf